Naar inhoudsopgave
Johan van Houwelingen over marktwerking in de gehandicaptenzorg:
"De gehandicaptenzorg is een lakmoesproef voor ons als samenleving"
Innovatie & inspiratie
Ouderenzorg (deel 1)
GGZ en jeugdzorg (deel 2)
Andere artikelen in deze serie
In een serie van drie artikelen reflecteert AAG-bestuurder Johan van Houwelingen op de effecten van marktwerking in de zorg. Dit derde artikel gaat over de gehandicaptenzorg. Wat is het toekomstperspectief voor deze zorgsector, die minder dan andere delen van de zorg wordt geraakt door marktwerking?
De gehandicaptenzorg kent een andere dynamiek dan de ouderenzorg, de ggz en de jeugdzorg. Omdat veel zorg wordt bekostigd vanuit de Wet langdurige zorg (Wlz), is er meer publieke sturing en minder ruimte voor commerciële aanbieders die zich vooral richten op lichtere zorg. Daardoor is er minder sprake van cherry picking en blijft specialistische zorg voor mensen met complexe en langdurige ondersteuningsvragen beter geborgd.
Meedoen begint in de samenleving
Het uitgangspunt is al jaren dat mensen met een beperking zoveel mogelijk deelnemen aan de samenleving. Dat lukt alleen als buurten, scholen, werkgevers, verenigingen en sociale netwerken daar ook echt ruimte en ondersteuning voor bieden. Waar die sociale basis verzwakt, verschuift de verantwoordelijkheid terug naar professionele zorgorganisaties.
De kwaliteit van de zorg hangt daarmee niet alleen af van financiering of beleid, maar ook van de kracht van de maatschappij. Juist daarom is de gehandicaptenzorg in zekere zin een lakmoesproef voor ons als samenleving: zijn we in staat de continuïteit, nabijheid en duurzame relaties te bieden die mensen met een beperking nodig hebben?
Onzichtbare druk
Deze positie, met meer publieke sturing en minder concurrentiedruk, is tegelijkertijd een kracht én een kwetsbaarheid. Organisaties hebben meer ruimte om langdurige relaties op te bouwen, specialistische expertise te ontwikkelen en integrale ondersteuning te bieden. Tegelijk kunnen problemen zich minder zichtbaar, maar wel hardnekkig opstapelen: de zorgvraag wordt zwaarder, cliënten én medewerkers vergrijzen, personeel blijft schaars en volgens veel zorgorganisaties sluiten de tarieven niet altijd aan bij de werkelijke kosten van de zorg.
“
Vernieuwing ligt niet in nóg meer projecten, maar in structurele oplossingen."
“
De kwaliteit van zorg hangt niet alleen af van financiering of beleid, maar ook van de kracht van de maatschappij."
Johan van Houwelingen bestuurder
Vernieuwing vraagt ook prikkels
Juist doordat de markt minder beweegt, is ook de prikkel om te vernieuwen kleiner. Waar de ggz kampt met versnippering en de ouderenzorg beweegt naar woonzorgconcepten die vooral bereikbaar zijn voor ouderen met geld, dreigt in de gehandicaptenzorg eerder stilstand. Vernieuwing van wonen, daginvulling, behandeling en arbeidsmarktorganisatie blijft uit. Wanneer tarieven achterblijven en de zorgzwaarte blijft toenemen, raakt dat vooral de continuïteit van organisaties die al jarenlang de meest complexe zorg leveren.
Leren van andere sectoren
Wat kan de gehandicaptenzorg nu leren van de ontwikkelingen in delen van de ggz, jeugdzorg en ouderenzorg? Als de gehandicaptenzorg dezelfde kant op zou bewegen, ontstaat het risico op fragmentatie, verlies van specialistische expertise en onderbehandeling van complexe zorgvragen. Blijft de sector daarentegen te gesloten en ontbreekt voldoende ruimte voor vernieuwing, dan dreigt juist stagnatie.
Zekerheid én ruimte voor vernieuwing
De meest kansrijke route is een model waarin publieke zekerheid en lokale flexibiliteit samengaan. Schaarse specialistische expertise, crisisopvang en 24- uursbeschikbaarheid kunnen regionaal en duurzaam worden georganiseerd, terwijl cliënten zoveel mogelijk ruimte krijgen om te wonen, werken en deel te nemen in hun eigen buurt. Dat vraagt om meerjarige afspraken tussen zorgkantoren, aanbieders, gemeenten, woningcorporaties, werkgevers en welzijnspartners, met financiering die niet alleen productie beloont maar ook continuïteit, deskundigheid en preventie.
Vernieuwing ligt daarbij niet primair in nóg meer afzonderlijke projecten, maar in structurele oplossingen: vaste cliëntteams, passende woonnetwerken en technologie die aantoonbaar bijdraagt aan eigen regie, veiligheid of het verminderen van administratieve en routinematige zorg. Zo blijft specialistische zorg beschikbaar waar die nodig is, terwijl de omgeving rond mensen met een beperking daadwerkelijk beter wordt toegerust om participatie mogelijk te maken.
Alleen dan kan de gehandicaptenzorg ook in de toekomst de stabiliteit bieden die mensen met een beperking nodig hebben.
Vorige artikel
Volgende artikel
Naar inhoudsopgave
Lees verder
Johan van Houwelingen over marktwerking in de gehandicaptenzorg:
"De gehandicaptenzorg is een lakmoesproef voor ons als samenleving"
Innovatie & inspiratie
Ouderenzorg (deel 1)
GGZ en jeugdzorg (deel 2)
Andere artikelen in deze serie
Meedoen begint in de samenleving
Het uitgangspunt is al jaren dat mensen met een beperking zoveel mogelijk deelnemen aan de samenleving. Dat lukt alleen als buurten, scholen, werkgevers, verenigingen en sociale netwerken daar ook echt ruimte en ondersteuning voor bieden. Waar die sociale basis verzwakt, verschuift de verantwoordelijkheid terug naar professionele zorgorganisaties.
De kwaliteit van de zorg hangt daarmee niet alleen af van financiering of beleid, maar ook van de kracht van de maatschappij. Juist daarom is de gehandicaptenzorg in zekere zin een lakmoesproef voor ons als samenleving: zijn we in staat de continuïteit, nabijheid en duurzame relaties te bieden die mensen met een beperking nodig hebben?
Vernieuwing vraagt ook prikkels
Juist doordat de markt minder beweegt, is ook de prikkel om te vernieuwen kleiner. Waar de ggz kampt met versnippering en de ouderenzorg beweegt naar woonzorgconcepten die vooral bereikbaar zijn voor ouderen met geld, dreigt in de gehandicaptenzorg eerder stilstand. Vernieuwing van wonen, daginvulling, behandeling en arbeidsmarktorganisatie blijft uit. Wanneer tarieven achterblijven en de zorgzwaarte blijft toenemen, raakt dat vooral de continuïteit van organisaties die al jarenlang de meest complexe zorg leveren.
Onzichtbare druk
Steeds meer ouderenzorgorganisaties vragen of ik wil (we willen) meedenken over hun zorg- en vastgoedstrategie voor de komende jaren. Dat is niet zo gek: door extramuralisatie ziet de ouderenzorg er radicaal anders uit dan een paar jaar geleden. De toegang tot de intramurale zorg is steeds verder ingedamd. De zorg wordt vaker thuis verleend, of in woonzorgcomplexen die door private equity zijn ontwikkeld. Daar bekostigen ouderen via VPT of MPT hun eigen plek. Voor veel 75-plussers, met hun AOW, pensioen en vermogen, is dat geen probleem. Intramurale ouderenzorg blijft straks over als vangnet voor de allerzwaksten en voor mensen die de zwaarste zorg nodig hebben.
“
De kwaliteit van zorg hangt niet alleen af van financiering of beleid, maar ook van de kracht van de maatschappij."
Johan van Houwelingen bestuurder
Zekerheid én ruimte voor vernieuwing
De meest kansrijke route is een model waarin publieke zekerheid en lokale flexibiliteit samengaan. Schaarse specialistische expertise, crisisopvang en 24- uursbeschikbaarheid kunnen regionaal en duurzaam worden georganiseerd, terwijl cliënten zoveel mogelijk ruimte krijgen om te wonen, werken en deel te nemen in hun eigen buurt. Dat vraagt om meerjarige afspraken tussen zorgkantoren, aanbieders, gemeenten, woningcorporaties, werkgevers en welzijnspartners, met financiering die niet alleen productie beloont maar ook continuïteit, deskundigheid en preventie.
Vernieuwing ligt daarbij niet primair in nóg meer afzonderlijke projecten, maar in structurele oplossingen: vaste cliëntteams, passende woonnetwerken en technologie die aantoonbaar bijdraagt aan eigen regie, veiligheid of het verminderen van administratieve en routinematige zorg. Zo blijft specialistische zorg beschikbaar waar die nodig is, terwijl de omgeving rond mensen met een beperking daadwerkelijk beter wordt toegerust om participatie mogelijk te maken.
Alleen dan kan de gehandicaptenzorg ook in de toekomst de stabiliteit bieden die mensen met een beperking nodig hebben.
In een serie van drie artikelen reflecteert AAG-bestuurder Johan van Houwelingen op de effecten van marktwerking in de zorg. Dit derde artikel gaat over de gehandicaptenzorg. Wat is het toekomstperspectief voor deze zorgsector, die minder dan andere delen van de zorg wordt geraakt door marktwerking?
De gehandicaptenzorg kent een andere dynamiek dan de ouderenzorg, de ggz en de jeugdzorg. Omdat veel zorg wordt bekostigd vanuit de Wet langdurige zorg (Wlz), is er meer publieke sturing en minder ruimte voor commerciële aanbieders die zich vooral richten op lichtere zorg. Daardoor is er minder sprake van cherry picking en blijft specialistische zorg voor mensen met complexe en langdurige ondersteuningsvragen beter geborgd.
Leren van andere sectoren
Wat kan de gehandicaptenzorg nu leren van de ontwikkelingen in delen van de ggz, jeugdzorg en ouderenzorg? Als de gehandicaptenzorg dezelfde kant op zou bewegen, ontstaat het risico op fragmentatie, verlies van specialistische expertise en onderbehandeling van complexe zorgvragen. Blijft de sector daarentegen te gesloten en ontbreekt voldoende ruimte voor vernieuwing, dan dreigt juist stagnatie.
Vorig artikel
Volgende artikel