‘Van braaf naar ondeugend zijn’ was de directe aanleiding voor deze artikelenreeks, want de oproep van de auteurs is mij uit het hart gegrepen. Een zorgprofessional die geitenpaadjes neemt zonder bestuurlijke rugdekking, is namelijk alleen maar gaten aan het dicht lopen. Die levert integere, goede zorg, maar krijgt daarvoor geen erkenning. Sterker nog: die wordt vaak op de vingers getikt vanwege het niet naleven van de regels. Dat zorgt op termijn voor ontevredenheid, verzuim en uitstroom. Ik vind dat hier een belangrijke taak ligt voor bestuurders. Zij moeten de wensen en behoeften van de cliënt boven de regels stellen, en ruimte scheppen voor de autonomie van de zorgprofessional. In feite is het hun taak om de juiste geitenpaadjes te valideren en tot norm te verheffen.

Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Want het is geen kwestie van nieuwe regels bedenken. Integendeel: je wilt juist een cultuur van transparantie, verantwoording en vertrouwen creëren, waarin professionals op basis van hun eigen kennis en kunde doen wat op dat moment het beste is voor de cliënt. Dat is spannend voor alle betrokkenen: professionals moeten op hun eigen oordeel durven vertrouwen en bestuurders moeten bereid zijn de externe druk te trotseren. Daarbij is ook de rol van de toezichthouder van belang, want geitenpaadjes maken een organisatie kwetsbaar. Op het moment dat er iets misgaat, en het komt uit dat een organisatie niet naar de protocollen heeft gehandeld, dan moeten professional, bestuurder en toezichthouder gezamenlijk de rug recht houden.

Hoe zorg je nou dat je organisatie zo uitgelijnd is dat de professionele ruimte – het recht op geitenpaadjes nemen – geboden én gevoeld wordt? Ik denk dat nabijheid heel belangrijk is. Hoe verder bestuur en toezichthouder van de werkvloer af staan, hoe eerder ze geneigd zijn tot risicomijdend gedrag. Daarnaast is het cruciaal om met elkaar – toezichthouder, bestuurder, professional, cliënt – het gesprek te blijven voeren over wat nu eigenlijk goede zorg is. Dat kan op basis van casuïstiek, maar ook op basis van thema. Hoe kijken we als organisatie nou naar de ouder wordende cliënt in de gehandicaptenzorg? Wat definiëren we als goede zorg voor cliënten met suïcidale neigingen? Dat zijn soms lastige, maar broodnodige gesprekken die naar mijn idee te weinig plaatsvinden.

Ik ben ervan overtuigd dat zo’n open dialoog betere zorg oplevert dan strikt conformeren aan wet- en regelgeving. Wil je als zorgmedewerker niet het liefste werken bij een organisatie waar betekenisvolle zorg wordt geleverd? En kies je voor je eigen zoon, dochter, vader of moeder een organisatie omdat daar strenge protocollen en richtlijnen worden gehanteerd? Of vertrouw je meer op een zorgverlener die ruimte schept voor waardevolle tijd met cliënten en die dichter aansluit bij hun leefwereld? Ik weet wel waar ik voor kies.